„Lalka” Bolesława Prusa od lat jest jedną z najważniejszych lektur polskiej szkoły. Dla wielu uczniów oznacza przede wszystkim obszerną powieść, XIX-wieczną Warszawę, Stanisława Wokulskiego i jego uczucie do Izabeli Łęckiej. Jednak pod warstwą historii rozgrywającej się w drugiej połowie XIX wieku kryją się pytania, które wcale nie straciły na aktualności.
Prus pisał o miłości, ambicji, pieniądzach, pracy, pozycji społecznej, marzeniach i rozczarowaniach. Pokazywał ludzi, którzy chcą zmienić swoje życie, zdobyć uznanie, znaleźć swoje miejsce w społeczeństwie albo po prostu być szczęśliwi. Zderzenie ich planów z rzeczywistością sprawia, że „Lalka” może być czymś więcej niż opowieścią o konkretnej epoce.
To również powieść o społeczeństwie. O podziałach między ludźmi, znaczeniu majątku i pochodzenia, różnych sposobach patrzenia na świat oraz o tym, jak trudno czasem przekroczyć granice wyznaczone przez środowisko, w którym się żyje. Właśnie dlatego powrót do „Lalki” przy okazji nowej ekranizacji może być dla młodych widzów okazją do spojrzenia na dobrze znaną lekturę z nieco innej perspektywy.
Walory edukacyjne filmu
Czy ciężka praca wystarczy, żeby osiągnąć swoje cele?
Stanisław Wokulski jest bohaterem, przez którego możemy rozmawiać z młodzieżą o ambicji, pracy i dążeniu do własnych celów.
Jego historia pokazuje, że człowiek może próbować zmienić swoje życie, rozwijać się i zdobywać kolejne możliwości. Jednocześnie jego droga nie jest prosta, a osiągnięcie sukcesu nie oznacza automatycznie zdobycia wszystkiego, czego się pragnie.
To dobry punkt wyjścia do rozmowy z uczniami o tym, od czego naprawdę zależy sukces. Czy wystarczą talent i ciężka praca? Jaką rolę odgrywają pieniądze, pochodzenie, kontakty i społeczne oczekiwania? I czy sukces zawsze wygląda tak samo dla każdego człowieka?
Czy można pokochać wyobrażenie o drugim człowieku?
Relacja Wokulskiego i Izabeli pozwala przyjrzeć się miłości, oczekiwaniom i idealizowaniu drugiej osoby.
Wokulski nie patrzy na Izabelę wyłącznie przez pryzmat tego, jaka jest. Jego uczucia wiążą się również z obrazem kobiety, który powstał w jego wyobraźni. To ciekawy temat do rozmowy o tym, jak łatwo nasze oczekiwania mogą wpływać na sposób, w jaki postrzegamy innych.
Możemy zapytać młodych widzów: czy da się zbudować relację z kimś, kogo bardziej sobie wyobrażamy, niż naprawdę poznajemy? I czy nasze wyobrażenia o drugim człowieku mogą prowadzić do rozczarowania?
To pytanie pozostaje aktualne również dziś, szczególnie w świecie, w którym relacje coraz częściej zaczynają się od obrazu drugiej osoby, a nie od bezpośredniego poznania jej.
Co decyduje o tym, jak postrzegamy drugiego człowieka?
Jednym z ważnych tematów „Lalki” są podziały społeczne. Majątek, pochodzenie i przynależność do określonej grupy wpływają na relacje między bohaterami i ich miejsce w społeczeństwie.
Powieść może więc stać się punktem wyjścia do rozmowy o tym, dlaczego ludzie dzielą innych na „swoich” i „obcych”. Czy pochodzenie powinno decydować o wartości człowieka? Dlaczego niektórym łatwiej zdobyć szacunek i uznanie niż innym? Czy pieniądze rzeczywiście mogą otworzyć wszystkie drzwi?
Takie pytania pozwalają spojrzeć na „Lalkę” nie tylko jako na powieść o XIX-wiecznej Warszawie, lecz także jako opowieść o mechanizmach społecznych i ludzkich relacjach.
Film jako nowe spotkanie z lekturą
Ekranizacja może być dla uczniów okazją do ponownego spojrzenia na bohaterów i świat przedstawiony w powieści.
Film pozwala zobaczyć Warszawę opisaną przez Prusa, przyjrzeć się kostiumom, przestrzeniom, relacjom między bohaterami i sposobowi, w jaki twórcy interpretują literacki pierwowzór.
To również dobry moment, żeby porozmawiać z uczniami o różnicach między książką a jej ekranizacją. Co twórcy filmu pokazali inaczej? Które elementy powieści zostały wyeksponowane? Jak za pomocą obrazu, muzyki, scenografii czy gry aktorskiej można przedstawić to, co w książce zostało opisane słowami?
Takie podejście dobrze wpisuje się w cele edukacji polonistycznej, która zakłada nie tylko znajomość lektur, ale również świadomy odbiór różnych tekstów kultury i dostrzeganie ich wzajemnych relacji.
Dlaczego warto?
„Lalka” to nie tylko historia nieszczęśliwej miłości Stanisława Wokulskiego. To także opowieść o ambicji, pieniądzach, pracy, społecznych podziałach, marzeniach i poszukiwaniu swojego miejsca w świecie.
Dlatego warto spojrzeć na tę lekturę nie tylko przez pryzmat sprawdzianu czy egzaminu. Powieść Prusa daje młodym ludziom możliwość zadawania pytań, które dotyczą również ich rzeczywistości.
Czy pieniądze dają szczęście? Czy każdy ma takie same możliwości? Jak bardzo nasze wyobrażenia wpływają na relacje z innymi? Co decyduje o wartości człowieka?
„Lalka” może być lekturą z XIX wieku, ale pytania, które stawia, wcale się nie zestarzały.
Premiera: 30 września 2026 r.